( 249 ) - همان ، ص 952 . ( 250 ) - همان ، ص 975 . ( 251 ) - دورهء كامل صور اسرافيل ، نشر تاريخ ايران ، 1361 ، صص 4 - 3 ، شمارهء 8 - 7 سال اول . ( 252 ) - و هزار البته اين گفته بدان معنا نيست كه تاريخ اينها - فرنگيها - تاريخ بىغرض است ؛ اينها هم اغراض خودشان را در نوشتن تاريخ دخالت داده‌اند ، چه در انعكاس گاه نه چندان منصفانهء خويش از خلق و خو و روحيات و فرهنگ اين ملت و چه گاهى در انعكاس دقيق وقايع . يك نمونه‌اش همين نوشتهء گلد اسميد است با دلسوزى مستعمراتيش براى اعراب مسقطى كه چابهار را از دستشان گرفتند و يا عدم كوچكترين اشاره‌اى در نوشته‌اش به علت واقعى مسكوت گذاردن مسئلهء كوهك در رأى نهايى حكميت 1288 - يعنى فتح كوهك به دست ايرانيها - چرا كه مطرح نمودن مسئله از نظر ژنرال تلگرافخانهء انگليس به حيثيت و اعتبار امپراتورى بريتانيا لطمه وارد مىآورد ! و علاوه بر آن اشاره به فتح كوهك توسط ابراهيم خان در آن زمان از سوى گلد اسميد مىتوانست به اقرار تصرف ايران در آن منطقه و شناخت دو فاكتوى اين تصرف تعبير گردد . ( 253 ) - نمونه‌هاى مختلف - امّا خوشبختانه نه چندان فراوانى - در اين مورد مىتوان ارائه داد . منجمله مىتوان به مطلبى اشاره كرد كه مورخ دانشمندى چون مرحوم مخبر السلطنه هدايت - كه خود در عهد شش پادشاه از دست اندركاران سطح بالاى امور مملكتى بوده است - در كتاب گزارش ايران در مورد بلوچستان و ابراهيم خان از تاريخ سايكس رونويسى كرده و به علت ابهام موجود در بعضى از جملات سايكس - ناشى از سعى سايكس در ايجازنويسى - مرحوم هدايت ابراهيم خان و اقدامات وى در بلوچستان را در زمان سلطنت محمد شاه دانسته است . ( 254 ) - سفرنامهء سايكس ، ص 263 . ( 255 ) - كميسيون مرزى در اواخر سال 1870 و اوائل 1871 ميلادى تشكيل شد ، لذا اگر تاريخ تصرف پيشين كه لرد كرزن ذكر نموده ، يعنى 1870 صحيح باشد به نظر مىرسد كه ابراهيم خان پيشين را نيز قبل از كميسيون و طبيعتا قبل از صدور رأى حكميت تصرف كرده و كميسيون را در برابر عمل انجام شده قرار داده بود . ( 256 ) - سر اليور سنت جان لووت مهندس نقشه‌بردار و از اعضاى هيأت حكميت انگليسى در كميسيون مرزى 1288 / 1871 بلوچستان كه همراه با ايوان اسميت از اعضاى ديگر كميسيون حكميت كتاب « ايران شرقى » را نوشت . ( 257 ) - فتح چابهار همانطور كه قبلا اشاره شد به ابتكار و به دست شخص ابراهيم خان صورت گرفت ، هرچند كه در اين مورد گويا بر خلاف جريان فتح كوهك قبلا وكيل الملك را در جريان گذاشته و موافقت وى را تحصيل كرده بود . در مورد علت انتساب اين عمل - فتح چابهار - به وكيل الملك از سوى مورخين ايرانى قبلا توضيح داده شد . كرزن كه بيش از هفده سال بعد از فتح چابهار به ايران سفر كرد و گذشته از آن در سفرش به ايران به بلوچستان نرفت ، تنها به تكرار مطالب مؤلفين ايرانى آن زمان در اين‌باره اكتفا نمود . همانطور كه قبلا اشاره شد تقدير نامه‌اى كه ناصر الدين شاه به مناسبت فتح چابهار براى ابراهيم خان فرستاده بود تا آنجا كه نگارنده اطلاع دارد تا چند سال قبل موجود بود ؛ از اينكه آيا آن تقديرنامه نيز طعمهء موش و سوسك شده يا نه در حال حاضر بىاطلاعم . در صورت سالم بودن آن و به دست آمدنش تاريخ دقيق فتح چابهار نيز مشخص خواهد شد . ( 258 ) - كرزن ، ايران و قضيهء ايران ، ص 313 . ( 259 ) - منتظم ناصرى ، ج 3 ، ص 1926 . ( 260 ) - طايفهء ياراحمد زهى ، پس از ناآراميهاى سال 1310 شمسى و بعد از آنكه توسط رضا شاه مورد عفو قرار گرفتند نام « شه‌نوازى » را برگزيدند و به همين نام مشهور شدند . ( 261 ) - ايران و قضيهء ايران ، ج 2 ، ص 313 . ( 262 ) - تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس ، ج 3 ، ص 952 . ( 263 ) - همان ، ج 4 ، ص 1172 . ( 264 ) - همان ، ج 3 ، ص 981 .